انتخاب تاریخ:   /  /   
<stylestyle ویژه‌نامه بی‌قانون منتشر شد آسیاتک قانون بچه‌ها نیشخط پایگاه جامع اطلاع رسانی صنعت فولاد ایران
سیاست
آخرین خبرها پربیننده‌ترین خبرها
رابطه ایران و پاکستان «بی‌نظیر» نیست!
درخواست نمايندگان از ظريف براي بازگشت به وزارت‌خارجه
ادعاي كريمي‌قدوسي درباره ظريف
لرزه ظريف بر اندام سياستمداران
انتقاد تند آيت‌الله‌خامنه اي از ازدواج سفيد
تكذيب دستور گرفتن روحاني از MI6
تكذيب يك شنود
نبرد ديدگاه‌ها
نقش اصلاح‌طلبان در بحران‌ امروز
احزاب در ایران نان انتخابات را خورده اما چوبش را نخورده‌اند
آرشيو صدا و سيما را از كشور خارج كرده‌اند!
وضع آزادی از زمان طاغوت بدتر شده است
تقدير آيت‌ا...‌خامنه‌اي از نوجوان شطرنج‌باز
نمره ۲۰ از ۱۰۰ روحاني
دومينوي خودخواهي و ضربه به هم‌ميهن
دولت نمي‌تواند به متخلفان كمك كند
سرنوشت FATF در گرو رفراندوم
اندیشه ایرانشهری به مثابه ابرگفتمان
ارسال لایحه «جامع انتخابات» به مجلس
اصلاح‌طلبان نباید با یکدیگر درگیر شوند
واكنش خنثي ظريف درباره FATF
زندگي اشرافي با انقلابي‌گري سازگاري ندارد
اميد به كليد سندرز
پارادوكس مودت ـ تخاصم
نپیوستن به FATF یعنی نه به شفافیت بین المللي
تعلیق ایران از لیست سیاه FATF تا ۴ ماه دیگر
آيت‌الله خامنه‌ای درگذشت محمدمؤمن را تسلیت گفتند
يك امام جمعه ديگر نيز كناره‌گيري كرد
تحكيم وحدت با اژدهاي زرد
لبيك صوتي!
گره ارشادي
رد شهادت و عباي روحانيت
راهبرد شرقي
پژمانفر، رييس دفتر روحاني را تهديد كرد
رياست‌جمهوري اختصاص هزارميلياردي به پديده را تكذيب كرد
شهادت زکریا سازمان ملل را از خواب غفلت بیدار کند!
ایران و ایالات متحده ،حکایت تلخکامی و شرح جدایی
شکایت سید محمد خاتمی از کریمی قدوسی
بدهكار اصلي اروپاييان هستند
حاتم‌بخشي هزارميلياردي
نماينده ولي فقيه در خوزستان از امامت جمعه استعفا داد
شكايت دادستاني عليه دو نماينده براي نطق در مجلس
كنايه جهنمي به علي‌مطهري!
جزييات انهدام خانه‌های تيمى عوامل حادثه تروريستی زاهدان
اعانه‌اي كه پايمال مي‌شود!
سایه بحران دیپلماتیک بر روابط تهران- اسلام آباد
هشدار از قم به عربستان و پاكستان
من به مسئولین و دولتی‌ها نمی‌گویم چه کنند
اولين سيلي سپاه به تروريست‌هاي زاهدان
فيك‌نيوز فارس را كريمي قدوسي تكذيب كرد!
بیشتر
کد خبر: 67505 | تاریخ : ۱۳۹۶/۱۰/۲۷ - 14:09
نیروی انباشته شده در جمعیت معترض؛ مانند تیغی دو لبه
تحليل چرايي وقوع اعتراضات و نحوه برخورد با معترضان در گفت‌وگوي «قانون» با شروين‌وكيلي

نیروی انباشته شده در جمعیت معترض؛ مانند تیغی دو لبه

بی‌شک سرکوب امنیتی این جنبش‌ها راه‌حل نیست...

قانون-محمد شمس

 

آیا اعتراض‌های اخیر تنها به دلایل اقتصادی و معیشتی رخ‌داد؟ به نظر می‌رسد، نشانه‌هایی در خیزش اعتراضی مردم وجود دارد که اگر با اندکی دقت به آن‌ها بنگریم، بدون تردید برآیند این نشانه‌ها را در جهت رشد و توسعه فکری جامعه ایران می‌یابیم. شعارهایی که ابتدا جرقه‌اش با طرح مسائل اقتصادی در مشهد زده شد اما رفته‌رفته دامنه آن به سراسر ایران گسترش پیدا کرد. نکته ظریف‌تر آنکه، جنس شعارها در اعتراض‌های اخیر نسبت به گذشته، فاصله‌ای از زمین تا آسمان داشت؛ عبور مردم از جریان‌های سیاسی موجود در جمهوری اسلامی گرفته تا کمرنگ شدن خطوط قرمز، همه حاکی از آن است که خواست‌ها و مطالبات مردم وارد مرحله جدیدی شده است. ضرورت این مسائل و واکاوی هر چه بیشتر آن‌ها ما را به سراغ شروین وکیلی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه برد تا گفت‌وگویی با وی انجام دهیم که مشروحش را در ادامه می‌خوانید.

شما به‌عنوان یک جامعه‌شناس ریشه و علت اصلی اعتراض‌های اخیر را چه می‌دانید؟

رخدادهایی از این دست هیچ‌گاه یک عامل یکتا ندارند. در این مورد نيز دست کم سه عامل زمینه‌ای (نابسامانی اقتصادی کشور، فاش شدن غیرعقلانی بودن توزیع بودجه‌ و اسراف در درآمد ملی، و برآورده نشدن وعده‌ها درباره‌ آزادی‌های مدنی) به همراه یک عامل مستقیم (تحریک مردم توسط جناح ضد دولت در مشهد) با هم گره خورده‌اند و پدیده‌ مورد نظرمان را ایجاد کرده‌اند. به این‌ها می‌توان عوامل دورتری مثل زلزله‌های پیاپی یا رفتار سیاسی نابهنجار سران کشورهای دیگر را هم افزود که به حس عدم ثبات و ناامنی دامن می‌زدند.

اما به‌طور عمده دو تفسیر از این اتفاق‌ها در جامعه رونق دارد. نخست، عده‌ای بر این باورند که این اعتراض‌ها فقط دلایل اقتصادی دارد و دوم، برخی رشد و آگاهی فکری جامعه را عامل آن می‌دانند. نظر شما چیست؟

باز هم چنین جنبش‌های اجتماعی فراگیری را نمی‌توان به عامل‌های معدودی فرو کاست.

ما در اینجا با جنبشی اعتراضی سر و کار داریم که شمار زیادی از شهرهای گاه بسیار کم‌جمعیت را درگیر کرد و لایه‌هایی متفاوت از جامعه را به حرکت درآورد و شعارهایی بی‌سابقه را مطرح کرد. بی‌شک نارضایتی مردم از وضعیت اقتصادی کشور عاملی مهم بوده که آن را در ترکیب سنی و جمعیتی معترضان می‌شد دید.

عامل دیگر یعنی آگاهی افزون‌تر کنشگران اجتماعی نیز بی‌شک مهم بوده است. اینکه شیوه‌ نابخردانه‌ تقسیم بودجه‌ کشور کمی پیش‌تر دست‌به‌دست در شبکه‌های اجتماعی گشته بود و این حقیقت که فسادهای پیاپی دولتمردان به‌صورت دزدی علنی درآمده، از سویی آن نارضایتی را تشدید می‌کند و از سوی دیگر در اختیار داشتن داده‌ها درباره‌اش نشانه‌ هوشیاری سیاسی و توجه مردم به وضعیت جامعه است.

عوامل دیگری که نهادی هستند مانند رقابت بلوک‌های قدرت در داخل نظام سیاسی نیز بی‌شک موثر بوده‌اند.

این اعتراض‌ها همراه با شعارهایی بی‌سابقه‌ بود. آیا مفهومش این است که مطالبات مردم وارد مرحله‌ جدیدی شده است؟ به این معنا که آیا تغییری در جنس خواست‌های مردم نسبت به گذشته به وجود آمده است؟

دست کم دو محور در این اعتراض‌ها با جنبش‌های پیشین تفاوت داشت. یکی آنکه محتوای شعارها ضمن اغتشاش کامل و گاه مضمون ناهم‌زمان و شگفت، محوری ملی داشت و به همین دليل قوم‌گرایان و ایران ستیزان نتوانستند از آن بهره‌برداری کنند.

دیگر آنکه اعتراض‌ها در قالبی برانداز بیان می‌شد و دیگر از حالت هواداری از اصلاح‌طلبان و مخالفت با محافظه‌کاران فراتر رفته بود. از این نظر چنین می‌نماید که در رفتار جمعی مردم خط‌های قرمزی در حال محو شدن است.

آیا این تغییری که مد نظر شماست در حال تبدیل شدن به یک اجماع گفتمانی است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، نشانه‌های این اجماع گفتمانی کدمند؟

به نظر نمی‌رسد اجماعی در کار بوده باشد. اجماع گفتمانی زمانی رخ می‌دهد که مردم درباره‌ی تغییری هم‌داستان شوند. آنچه به‌ظاهر مردم درباره‌اش توافق دارند مخالفت با نظم موجود و اعتراض به بی‌عدالتی‌ها و فسادهای ریشه‌دار است. اینکه چه گزینه‌ای باید جانشینش شود و از چه راهی چنین شود، معلوم نیست و من در این مورد توافقی میان مردم ندیدم.

نقدی که همیشه به تصمیم گیران جامعه وارد است، این بود که چرا در این سال‌ها زمینه‌ای را برای ابراز نارضایتی مردم فراهم نکرده‌اند. گویی این موضوع، جامعه را با انباشت انتقاد مواجه کرده و به نوعی آن را تشنه اعتراض کرده است. آیا این دیدگاه را قبول دارید؟

خير. مردم ایران از فعال‌ترین جمعیت‌های کره‌ زمین هستند و نوع و شکل و بسامد و خلاقیتی که در اعتراض‌های‌شان به کار می‌بندند به‌واقع شگفت‌انگیز است.

در واقع اگر جمع ببندید می‌بینید بدنه‌ مردم مرتب دارند به بدنه‌ نظام سیاسی اعتراض می‌کنند. از پیام‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود و گفت‌وگوهای مرسوم در وسایل نقلیه‌ عمومی بگیرید و بیایید تا خود جریان رای دادن در انتخابات‌ها که به‌نوعی آیین مخالفت جمعی تبدیل شده و هر بار به رای آوردن کسی می‌انجامد که مورد وفاق نظام سیاسی نیست! این اعتراض اخیر نيز یکی از همان اعتراض‌ها بوده، که زمینه‌ای مهم در نابسامانی اقتصادی و فساد فراگیر طبقات بالای جامعه داشته و با سودجویی و کم‌عقلی یک جناح سیاسی نيز برانگیخته شده است.

به واکنش مردم نسبت کنش مسئولان اشاره کردید. بسیاری از مردم حتی نسبت به کنش و رفتار مسئولان نسبت به این اعتراض‌های اخیر نيز گلایه و انتقاد دارند. نظر شما دراین‌باره چیست؟ کراهت رفتار برخی از افراد و تصویری راا که آن‌ها از خود بر ذهن مردم بر جای می‌گذارند چگونه تفسیر می‌کنید؟

باید رفتار دولتمردان را در زمینه‌ منافع‌شان و دسته‌بندی‌های سیاسی‌شان تفسیر کرد. در کل دولتمردان چه اصلاح‌طلب و چه محافظه‌کار به دليل دلبستگی‌های سازمانی و وابستگی‌های‌شان با قدرت مستقر با جسارت کرداری و دلیری اخلاقی فاصله‌ای پیدا می‌کنند و این در همه‌ کشورها الگویی رایج است. در ایران البته دیدیم که پیام‌های اصلاح‌طلبان شتاب‌زده و آمیخته با دستپاچگی بود و جناح دیگری نيز در عمل به توهین و ناسزاگویی روی آورد که بدیهی است چنین رفتارهای ناسنجیده‌ای با داوری منفی و نکوهش افکار عمومی روبه‌رو شود.

در پایان، شما به‌خوبی جامعه ایران را می‌شناسید. به نظرتان آیا پاسخ به طرح مطالبات اقشار مختلف جامعه، ایجاد ترس و برخورد قضایی، انتظامی است؟

بی‌شک سرکوب امنیتی این جنبش‌ها راه‌حل نیست. تجربه نشان داده که مردم با فاصله‌ای اندک با روش‌هایی خلاقانه و گاه تهدیدکننده‌تر اعتراض خود را از سر می‌گیرند. اگر نظر مرا می‌خواهید، ساز و کارهای سیاسی کنونی در عمل به بن‌بست رسیده و فساد فراگیر و سستی نهادهایی که باید فساد را ریشه‌کن کنند، به ورشکستگی کل سیستم حکمرانی منتهی شده است. در این شرایط تنها راه‌حل آن است که مجراهایی قانونی و غیر فرمایشی برای ابراز آشتی‌جویانه و شفاف اعتراض‌های مردمی گشوده شود و ساز و کارهایی قضایی و مجراهایی قانونی تدوین شود که مردم بتوانند با فشار بر آن اهرم‌های قانونی فاسدان را تعقیب و ناکارآمدی‌ها را اصلاح کنند. نیروی انباشته شده در جمعیت معترض همواره مانند تیغی دو لبه عمل می‌کند. اگر با ندانم کاری و دستپاچگی و از راه انکار و طرد با آن روبه‌رو شویم، دست‌مان را می‌بُرد و اگر خردمندانه آن را در دست بگیریم و کرداری سنجیده با آن انجام دهیم، بیخ نابسامانی و فساد را قطع می‌کند. باقی به خرد دولتمردان وابسته است و ای‌که تا چه فاصله‌ای دورتر از جلوی پای خود را می‌بینند.

عضویت در کانال تلگرام قانون

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.