انتخاب تاریخ:   /  /   
<stylestyle ویژه‌نامه بی‌قانون منتشر شد آسیاتک قانون بچه‌ها نیشخط پایگاه جامع اطلاع رسانی صنعت فولاد ایران
سیاست
آخرین خبرها پربیننده‌ترین خبرها
رابطه ایران و پاکستان «بی‌نظیر» نیست!
درخواست نمايندگان از ظريف براي بازگشت به وزارت‌خارجه
ادعاي كريمي‌قدوسي درباره ظريف
لرزه ظريف بر اندام سياستمداران
انتقاد تند آيت‌الله‌خامنه اي از ازدواج سفيد
تكذيب دستور گرفتن روحاني از MI6
تكذيب يك شنود
نبرد ديدگاه‌ها
نقش اصلاح‌طلبان در بحران‌ امروز
احزاب در ایران نان انتخابات را خورده اما چوبش را نخورده‌اند
آرشيو صدا و سيما را از كشور خارج كرده‌اند!
وضع آزادی از زمان طاغوت بدتر شده است
تقدير آيت‌ا...‌خامنه‌اي از نوجوان شطرنج‌باز
نمره ۲۰ از ۱۰۰ روحاني
دومينوي خودخواهي و ضربه به هم‌ميهن
دولت نمي‌تواند به متخلفان كمك كند
سرنوشت FATF در گرو رفراندوم
اندیشه ایرانشهری به مثابه ابرگفتمان
ارسال لایحه «جامع انتخابات» به مجلس
اصلاح‌طلبان نباید با یکدیگر درگیر شوند
واكنش خنثي ظريف درباره FATF
زندگي اشرافي با انقلابي‌گري سازگاري ندارد
اميد به كليد سندرز
پارادوكس مودت ـ تخاصم
نپیوستن به FATF یعنی نه به شفافیت بین المللي
تعلیق ایران از لیست سیاه FATF تا ۴ ماه دیگر
آيت‌الله خامنه‌ای درگذشت محمدمؤمن را تسلیت گفتند
يك امام جمعه ديگر نيز كناره‌گيري كرد
تحكيم وحدت با اژدهاي زرد
لبيك صوتي!
گره ارشادي
رد شهادت و عباي روحانيت
راهبرد شرقي
پژمانفر، رييس دفتر روحاني را تهديد كرد
رياست‌جمهوري اختصاص هزارميلياردي به پديده را تكذيب كرد
شهادت زکریا سازمان ملل را از خواب غفلت بیدار کند!
ایران و ایالات متحده ،حکایت تلخکامی و شرح جدایی
شکایت سید محمد خاتمی از کریمی قدوسی
بدهكار اصلي اروپاييان هستند
حاتم‌بخشي هزارميلياردي
نماينده ولي فقيه در خوزستان از امامت جمعه استعفا داد
شكايت دادستاني عليه دو نماينده براي نطق در مجلس
كنايه جهنمي به علي‌مطهري!
جزييات انهدام خانه‌های تيمى عوامل حادثه تروريستی زاهدان
اعانه‌اي كه پايمال مي‌شود!
سایه بحران دیپلماتیک بر روابط تهران- اسلام آباد
هشدار از قم به عربستان و پاكستان
من به مسئولین و دولتی‌ها نمی‌گویم چه کنند
اولين سيلي سپاه به تروريست‌هاي زاهدان
فيك‌نيوز فارس را كريمي قدوسي تكذيب كرد!
بیشتر
کد خبر: 90863 | تاریخ : ۱۳۹۷/۸/۲۷ - 15:34
رابطه سينوسي ايران و عراق در يك قرن اخير

رابطه سينوسي ايران و عراق در يك قرن اخير

در اين روزهايي كه آمريكا سعي دارد جمهوري اسلامي را در حصار تحريمي خود قرار دهد و عربستان مي‌كوشد ايران را در ميان اعراب منفي جلوه دهد، سفر برهم صالح پيام‌هاي فراواني براي منطقه و جهان دارد

قانون-احسان اقبال سعيد/ دانشجوي دكتري مسائل ايران

اولين سفر منطقه‌اي برهم صالح، رييس جمهور عراق و هيات همراهش به تهران می‌تواند تداوم پررنگ روندی از مصالحه و دوستی مفید میان دو کشوری باشد که در تاریخ همسایگی روابط پر فراز و نشیبی داشته اند در همين حال نگاهي به پيشنيه اين روابط داريم. جمهوری عراق در سال 1920 استقلال یافت. تا پیش از آن یکی از ایالات یابه گفته عثماني‌ها يكي از سنجاق های امپراطوری عثمانی بود. پس از پایان جنگ جهانی دوم و شکست عثمانی سرزمین‌های تحت حاکمیت آن میان انگلستان و فرانسه تقسیم شدند. وینستون چرچیل، وزیر دریاداری وقت بریتانیا که از وجود منابع عظیم نفت در موصل وکرکوک مطلع شده بود و نمی‌خواست این منابع درون سرزمین های جمهوری نوباوه ترکیه قرار بگیرند(در آن روزها سوخت نیروی دریایی بریتانیا از ذغال سنگ به نفت تغییر یافته بود) کشور عراق را به وجود آورد. اگر به نقشه عراق دقت کنید خطوط مرزی در مناطق غیر همجوار با ایران چنان صاف ترسیم شده اند که انگار نه عوارض طبیعی که حاصل خط کشی دقیق هستند. در آن زمان اولین حاکمان عراق مستقل، نه عراقی که از حجاز و عربستان آمده بودند. ملک فیصل اول، نخستين پادشاه عراق فرزند شریف حسین حاکم مکه در زمان جنگ جهانی اول بود که با وعده پادشاهی بر تمام سرزمین‌های عربی با لورنس انگلیسی علیه عثمانی متحد شده بود، اما بازی را در فردای جنگ به سعودی‌هایی که از نجد آمده بودند واگذار کرد. در آن زمان انگلیسی‌ها برای جبران مافات پادشاهی اردن و عراق را به فرزندان شریف سپردند. در زمان پادشاهی فیصل، رضاشاه پهلوی هم در ایران قدرت را به دست گرفت و سعی داشت برای حفظ امنیت پیوند های وثیق منطقه ای با همسایگان ایجاد کند.

پهلوي و دوران نوين روابط

رضاشاه برای موفقیت پیمان عدم تعرض «سعدآباد(1316)» که عراق هم جزوی از آن بود تاکید داشت که اختلافات ارضی و مرزی با این کشور سریع و سهل‌گیرانه مرتفع شود. ولی نوری سعید، نخست وزیر عراق که از نیروهای شناخته شده بریتانیا در عراق حتی از زمان عثمانی بود، از این فرصت استفاده کرد و هم خانقین را ضمیمه عراق کرد که امروز منابع نفتی عظیمی دارد و هم حق کشتیرانی ایران در اروند محدود به پنج کیلومتر از ساحل کشور شد. پیمان «عدم تعرض سعد آباد» هم با وقوع جنگ جهانی دوم و اشغال خاک ایران توسط قوای متفقین بلاموضوع بودن خود را نشان داد چرا که قوای بریتانیایی‌ـ‌هندی از عراق هم وارد خاک کشورمان شدند.

روابط حسنه دو خاندان سلطنتی تا آنجا پیش رفت که در برهه ای شایعه ازدواج شهناز پهلوی دختر محمدرضاشاه که مادری مصری و عرب تبار(ملکه فوزیه خواهر ملک فاروق شاه مصر) داشت، با ملک غازی ولیعهد وقت عراق هم به شدت بالا گرفته بود و ثریا اسفندیاری همسر دوم شاه هم در کتابش به این موضوع اشاره می کند. در ماجرای کودتای نافرجام بیست و پنج مرداد علیه دولت ملی دکتر مصدق هم شاه حین فرار از کشور اولین مقصد را بغداد انتخاب می کند و مورد تفقد و توجه ملک غازی دومین پادشاه عراق هم قرار می گیرد. البته بايد به اين نكته نيز اشاره كرد كه غازی در یک تصادف ساختگی با برخورد به جسر (پل ) بغداد جان داد و ملک فیصل دوم پادشاه عراق شد.

ناسيوناليسم‌هاي عرب و ماجرايي نوين

با بالا گرفتن تب جمال عبدالناصر در جهان عرب کودتاهای مکرری به تبعیت و مشابهت از او صورت می‌گرفت. در سال 1958 سرهنگ عبدالکریم قاسم علیه خاندان سلطنتی دست به کودتای خونینی در عراق زد و پادشاه و نخست وزیر به طرز فجیعی به قتل رسیدند. قدرت گرفتن قاسم چپ‌گرا روابط ایران و عراق را وارد دوره‌ای از بحران کرد و زخم‌های کهنه دوباره سرباز کرد. بر سر پیوستن به مصر و زیر بیرق جمال عبدالناصر قرار گرفتن میان عبدالکریم قاسم و عبدالسلام عارف نزدیک‌ترین هم‌پیمانش اختلافات عمیقی ایجاد شد و عارف که یک بار تجربه کودتای ناموفق داشت این‌بار پیروز شد و قاسم را به قتل رسانید و به پیکر بی جانش مقابل تلویزیون ملی عراق هتک و اهانت صورت گرفت. در دوره عبدالسلام عارف هم روابط ایران و عراق تیره بود . ایران در اردوگاه غرب عنصر کلیدی بود و جزوی از پیمان سنتو و عراق عضو پیمان ورشو و متحد مهم شوروی! جالب اینکه تا قبل از کودتای عبدالکریم قاسم نام پیمان «سنتو» «بغداد» نام داشت؛ چراکه حکومت پادشاهی عراق هم جزو آن بود و در زمره متحدان غرب دسته‌بندی می‌شد. حسین علا نخست‌وزیر وقت ایران با سر بانداژ شده که ناشی از ترور نافرجامش توسط فدايیان اسلام بود، در بغداد این پیمان را از طرف ایران امضا کرده بود.

حذف و اضافه مفيد

در ادامه و با سقوط مشکوک هواپیمای عارف، برادرش عبدالرحمان عارف رييس جمهور عراق شد و روابط با ایران رو به‌گرمی نهاد. عبدالرحمن عارف به همراه همسرش به تهران آمد و دوران او دوره تنش زدایی و گرمی روابط بغداد و تهران بود. در سرزمین کودتاها چندان روی ثبات و تداوم حکومت‌ها نمی‌توان حساب کرد. این بار کودتای احمد حسن البکر دایی صدام حسین، قدرت را به طور کامل به حزب بعث منتقل کرد و دوران سیاهی در روابط دو همسایه ایجاد شد.

رويارويي صدام و شاه

شاه ایران از کردهای معارض بارزانی و طالبانی در عراق حمایت می‌کرد و صدام حسین هم به برخی معارضان ایرانی یاری می رساند و تیمور بختیار پایه گذار ساواک که هوس کنار زدن ارباب و قبضه کردن تمامی قدرت به سرش زده بود، هم راهی عراق شده بود و در پناه پول و امکانات بعثی‌ها به مخالفت با پهلوی می‌پرداخت. ساواک، بختیار را در استان دیاله عراق ترور کرد. ایران اعلام کرده بود که توافق قبلی درباره اروندرود را به رسمیت نمی شناسد و عراق هم آن را رود سرزمینی عراق نامید و اعلام کردند کشتی‌های ایرانی اگر قصد تردد دارد باید با پرچم عراق اقدام به این‌کار کنند. تنش تا جایی بالا گرفت که ناوچه ایرانی ابن‌سینا کشتی‌های ایرانی را اسکورت مي‌كرد ودرگیری‌های مختصر مرزی هم رخ داد. سرانجام در اجلاس سران اوپک در الجزایر با میانجیگری هواری بومدین میزبان، صدام حسین که در آن موقع معاون رييس‌جمهور عراق بود با شاه ایران به تفاهم معروف الجزیره دست یافتند. پیامد این تفاهم عمیق‌ترین نقطه اروند‌رود (تالوگ) به عنوان مرز دو کشور شناخته شد و طرفین هم قول دادند دست از حمایت از نیروهای معارض در کشورهای یکدیگر بردارند. برخي مي‌گويند كه بومدین هم برای شیرینی توافق از شاه ایران آزادی علی شریعتی، معلم و متفکر ایرانی وهم دانشگاهی‌اش در پاریس را از زندان ساواک طلب کرد، که منجر به آزادی شریعتی شد. البته این برای صدام یک تنفس بزرگ بود چرا که تاحدودي در آستانه شکست ازکردهای عراقی قرار داشت و با قطع حمایت ایران از كردها توانست به پیروزی بر آنان دست یابد. بارزانی رهبر وقت بارزانی‌ها و پدر مسعود بارزانی به تبعید به ایران آمد وتا نزدیکی وفاتش در کرج زندگی کرد. وقوع انقلاب اسلامی و بی‌نظمی‌های ناگزیر در ایران، فرصت را برای عراق صدام حسین مناسب دید تا به مطامع چندین ساله‌اش دست پیدا کند.

عراق و شيطنت‌هاي زمان انقلاب

جالب اینکه رهبر انقلاب اسلامی ایران، حضرت امام خمینی(س) چندسال رادر نجف گذرانده بود و طبق روایت سید حسین نصر، فیلسوف و رييس دفتر فرح دیبا در ابتدای شعله ور شدن آتش انقلاب در ایران، در سفر فرح به عراق، صدام پیشنهاد ترور امام خمینی(س) را مطرح می‌کند كه به هرحال اين رويداد اتفاق نمي‌افتد. جنگ تحمیلی هشت ساله و عوارض آن بخش تاریک و پررنگی از تاریخ روابط دو کشور را تشکیل می‌دهد. عراق همواره به‌علت ساحل محدود و محاط بودنش در خشکی سعی در بیرون آمدن از این حقارت استراتژیک داشته و در این میان کمتردر طول حیات محدودش همسایه قابل اعتمادی برای ایران ،کویت و حتی عربستان بوده است. پس از حمله سال 2003 آمریکا وبریتانیا به عراق، نوعی پراکندگی قدرت و دموکراسی نیم بند در این کشور پدیدآمده است. بازی عجیب تاریخ این که آمریکایی‌ها به خرج دلار و سربازشان دشمن جرار تهران را در بغداد از میان برداشتند و بخش مهمی از قدرت در عراق را به دوستان و متحدان ایران سپردند. امثال نوری الجواد مالکی و جریان صدر و حکیم و حتی طیف‌هايی از کردها در طول دوران بعثی‌ها در ایران اقامت داشتند و بعد از زوال بعثی ها اگر چه روابط گه فراز ونشیب‌هایی مثل درگیری های مرزی یا خدشه وارد کردن جلال طالبانی فقید به معاهده الجزایر را به خود دیده اما بهترین دوران خود را سپری کرده و می‌کند. حضور پررنگ ایران در مقابله با داعش که حیات سیاسی ،اقتصادی عراق را به مخاطره افکنده بود وهمین‌طور راهپیمایی گسترده مذهبی‌ـ‌سیاسی اربعین پیوند‌های وثیق میان طرفین را به رخ کشیده است.

جبران تاريخ

حالا و در روزگاری که ایران در میانه تحریم‌های ناجوانمردانه قرار گرفته است، نقش عراق می‌تواند بی بدیل و انکارنشدنی باشد. اگر عراقی‌ها نخواستند یا نتواستند به مفاد پیمان «عدم تعرض سعد آباد» پایبند باشند، می‌توانند حالا و پس از هفتاد و اندی سال به مدد حضور اقلیم کردستان عراق و تجربه جابه‌جایی گسترده کالا و همین‌طور حضور فعال و هوشمندانه در بازار نفت و کنترل تولید با کمک ذخایر عظیمی که در اختیار دارند، دوطرفه بودن این برادری را به اثبات برسانند. این یک فرصت تاریخی است که نباید به آسانی هدر داده شود.

عضویت در کانال تلگرام قانون

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.