انتخاب تاریخ:   /  /   
<stylestyle ویژه‌نامه بی‌قانون منتشر شد آسیاتک قانون بچه‌ها نیشخط پایگاه جامع اطلاع رسانی صنعت فولاد ایران
سرزمين
آخرین خبرها پربیننده‌ترین خبرها
گردشي از زادگاه فردوسي تا ماسوله مشهد
مخالفت تشکل‌هاي مسئول با طرح گردشگري آشوراده
خنج بر چهره ميراث
شهر «دقیانوس» در خطر ویرانی
گردشگری بازاري ناکام در ایران
مسجد، تلفيق مهر ازي اير اني و اسلامي
روزگار تلخ غار باستانی بهشهر
سونامی خشکسالی و تهديد امنيت غذايي
زاگرس محمل نهفته «بيلندانا » ياجشن سده در كردستان
مسئولیت نم‌زده، بلای جان گنبد قابوس!
گزارش لغو یک جشن
خشكسالي در مديريت منابع آب
میدان هشت گنبد، زیر سایه پاساژها
تالاب‌ها در کشاکش بهره برداری و مصرف
عطش هامون
تهرانگردي در عمارت‌هاي تاريخي
دیجیتال مارکتینگ، راه پیشرفت ایران در حوزه گردشگری سلامت
تهران، محصور در فروچاله‌ها
آشوب در آشوراده
بازارهای جذاب گردشگری شهری
انتقال‌ رانتی آب
چالش های طراحی مبلمان شهری
برای نجات نقش جهان، تعارف‌ها را کنار بگذارید
گلستان در برزخ
رشد سدها بدون نظارت
از سرو ابر كوه تا قديمي‌ترين چنار تهر ان
جولان غول خشكسالي
حریم درجه یک نقش جهان اصفهان با خاک يكسان مي‌شود
گردشگري، فرصتي كه ناديده گرفته مي‌شود
جزييات وام 20ميليوني گردشگري
نفس پايتخت به شماره افتاده است
خاک سست
شیرابه، بلای جان ماهی های شمال
میر اث پارسه؛ نماد پیشکش داد و مهر به جهانیان
بازار داغ گردشگري در زمستان
روياي ديرينه تحقق حساب اقماری
تبر بر ريشه ‌ريه‌هاي تنفسي ايران
تکرار سرنوشت کارون در «تجن»
گوردخمه های همدان زیر تیغ جویندگان گنج
حفاظت پیشگیرانه، بهترین درمان برای موزه‌هاست
روستاگردي؛ كليد مهاجرت معكوس
گردشگري؛ معدن ارزي كه نمي‌بينيم
سونامي خطر با خشكي گاوخوني
ميراث عليه ميراث جهاني شوشتر
بلعیدن یک شهر به بهانه طرح توسعه دانشگاه
رازهاي آتشكده چك‌چك
شهرهاي ماشين‌محور بلاي جان شهروندان
خطر نابودي در كمين اقليم كشور
استمداد از رهبري براي نجات خليج فارس
گره پالایشگاه بر محیط‌زیست شهر ری
بیشتر
کد خبر: 92695 | تاریخ : ۱۳۹۷/۱۱/۱۳ - 15:40
تالاب‌ها در کشاکش بهره برداری و مصرف
مهم‌ترين منابع زيست محيطي كشور رو به نابودي است

تالاب‌ها در کشاکش بهره برداری و مصرف

آنچنان که از بررسی کلی دیدگاه‌ها و نظرهای گروه‌های مختلف اجتماعی می‌توان فهمید، باور غالب و شایع موجود در مورد کارکرد مفید تالاب‌ها برای توسعه، تامین آب مورد نیاز برای ...

قانون-رضا رمضانی

آنچنان که از بررسی کلی دیدگاه‌ها و نظرهای گروه‌های مختلف اجتماعی می‌توان فهمید، باور غالب و شایع موجود در مورد کارکرد مفید تالاب‌ها برای توسعه، تامین آب مورد نیاز برای مصرف در فعالیت‌های مختلف صنعتی، کشاورزی و رفاه و سلامتی است. در غالب موارد، وقتی پرسیده می‌شود که یک تالاب چه نقش و تاثیری در دسترسی به توسعه دارد، با پاسخ‌هایی این چنین روبه‌رو خواهیم شد. نخست کشاورزی: تامین آب برای تبدیل الگوی کشاورزی از دیم به آبی و افزایش تولید، تامین آب برای گسترده‌تر کردن وسعت اراضی قابل کشت، فراهم کردن آب مصرفی برای دامداری، پرورش طیور و ... تامین محیط لازم برای آبزی پروری (آبزی پروری داخل قفس یا تامین آب برای احداث استخرهای پرورش آبزی). دوم صنعت: امکان پذیر کردن استقرار و فعالیت‌های صنعتی با فراهم کردن آب مورد نیاز برای سیستم‌های تبرید، تامین آب مصرفی برای صنایع دارای مرحله شستشو (مانند صنایع غذایی)، تامین آب برای صنایعی که آب بخشی از فرآیند خط تولید را تشکیل می دهد (مانند شناورسازی)، تامین آب مصرفی به عنوان بخشی از مواد اولیه (تولید نوشیدنی‌ها، شوینده‌ها و ...)، محیط پذیرنده پساب و فاضلاب. سوم خدماتی: تامین آب شرب و غذا، تامین نیازهای بهداشتی و سلامت، تامین آب مورد نیاز برای واحدهای خدماتی (رستوران‌ها، هتل‌ها، کارواش‌ها و ...). چهارم بهره برداری های مستقیم از محیط تالاب: ماهی‌گیری و شکار، برداشت از پوشش گیاهی، قایقرانی و تفرجگاه‌ها و اقامتگاه های ساحلی یا آبی. اگر چه ممکن است در برخی موارد و متناسب با ویژگی‌های تالاب‌های خاص، برخی الگوهای بهره‌برداری دیگر نیز بیان شود، اما به طور معمول موارد یاد شده به دفعات شنیده خواهد شد. بازخوانی برنامه‌های توسعه تدوین شده در کشور ما نیز نشان می‌دهد که در برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، عمده‌ترین نقش در نظر گرفته شده برای تالاب‌ها و حوضه‌های آبریز آن‌ها، تامین نیازهای مصرفی آب برای بخش‌های شرب و بهداشت، کشاورزی، صنعت و معدن و خدمات بوده است و برنامه‌های تدوین شده نیز بر اساس طرح های مصرف‌کننده آب شکل گرفته‌اند. بر این اساس می‌توان گفت که جز در مصداق هایی مانند اقامتگاه‌ها و تفرجگاه‌ها، الگوی مورد توجه، مصرف و گاهی بهره برداری مصرفی بوده است و دو مقوله بهره‌برداری غیر مصرفی و خدمات اکوسیستمی مورد غفلت قرار گرفته اند.

مصرف، بهره‌برداری، بهره برداری غیر مصرفی

یکی از ابهام‌ها و اشتباه‌های جدی در کشور معادل دانستن مفهوم بهره برداری با مصرف است. بهره‌برداری مفهومی کلان و گسترده است که حتی می‌تواند نفی کننده مصرف باشد. شاید ملموس‌ترین مثال برای تبیین تفاوت بهره‌برداری و مصرف، سرمایه‌های پولی باشد. طبعا در این مثال، شرایط طبیعی و نرمال بانکی و اقتصادی مد نظر است نه شرایط بی‌ثباتی که چندی است شاهد آن هستیم. وقتی سرمایه پولی در اختیار باشد، حداقل می‌توان دو نوع رفتار متفاوت را (غیر از بلااستفاده گذاشتن آن) در نظر گرفت. یکی آن که این پول را به مرور زمان و در مدتی کوتاه یا طولانی خرج کرده و نیازها را با آن تامین کرد و دیگر آن که آن پول را به سرمایه تبدیل کرده و از ارزش افزوده و سودآوری‌های آن (مانند تجارت، تولید یا حتی سود بانکی) استفاده برد. همچنان که دیده می شود، این دو حالت نافی یکدیگرند در حالی که الگوی اول الگوی مصرف است و الگوی دوم الگوی بهره‌برداری است و مصرف سرمایه می‌تواند الگوی بهره‌برداری را تهدید کند. اما خود بهره برداری نیز می‌تواند دارای دو الگوی مصرفی و غیرمصرفی باشد. باز هم همان سرمایه پولی می تواند مثال مناسبی برای تشریح موضوع باشد. سرمایه شما می تواند به دو نحو بهره‌رسانی کند. یکی آن که در دوره‌های مشخص روزانه، هفتگی یا ماهانه یا سالانه و ... سودی را در اختیار شما قرار دهد که بتوانید آن را مصرف کنید. مانند سود حاصل از تجارت یا تولید یا حتی سود بانکی. اما بهره‌رسانی دیگر آن است که صرف وجود این سرمایه، اعتباری ایجاد می‌کند که شما از طریق آن می‌توانید وام بگیرید، برای ارائه ایده یا کسب موقعیتی خاص، مقبولیت لازم را برای مذاکره پیدا کنید یا ... ! در این حالت شما نه تنها اصل سرمایه را مصرف نکرده‌اید، بلکه سود آن را نیز مصرف نکرده‌اید ولی از آن بهره برده‌اید! بهره‌برداری مصرفی و غیر مصرفی نقض کننده یکدیگر نیستند و می‌توان به هر دوی آن پرداخت. تالاب ها نیز سرمایه های یک جامعه و سرزمین محسوب می شوند و می‌توان آن را مصرف کرد یا آن که از آن بهره برد. آن چه که در مقدمه این بحث در مورد شرایط موجود کشور ما و برنامه های طراحی شده گفته شد، نشان می دهد که الگوی غالب ما مصرف است نه بهره برداری. در اندک مصداق‌های بهره‌برداری نیز غالب نگاه ما بهره‌برداری مصرفی است، جز در موارد استثنایی و آن هم به صورت ناخودآگاه، در غير اين‌صورت بهره برداری غیرمصرفی محلی از اعراب ندارد.

خطرهاي پيش روي تالاب ها

دو تهدید بزرگ در الگوی مصرفی مواجهه با منبعی مثل تالاب‌ها متصور است. تهدید نخست، پایان‌پذیر شدن منبع است. هنگامی که یک تالاب به عنوان منبعی برای مصرف در نظر گرفته شود، مانند سپرده ای بانکی خواهد بود که هر ماه بخشی از آن برداشت شده و رفته رفته، موجودی آن کم خواهد شد و به پایان خواهد رسید. این وضعیت دقیقا همان شرایطی است که غالب تالاب‌ها و منابع آبی ما اعم از سطحی و زیرزمینی با آن مواجه اند. پایان پذیر شدن منابع آبی به منزله فقیر شدن پیوسته و عدم امکان تامین نیازها در آینده نه چندان دور است و چنین حالتی جامعه را به سمت ورشکسته شدن می برد. اما تهدید دوم، ایجاد کشمکش و تنش بین مصرف‌کنندگان منبع محدود است. وقتی الگوی مواجهه با یک منبع، مصرف باشد، مصرف‌کننده‌های آن برای دسترسی به سهم بیشتر به رقابت با هم خواهند پرداخت. این تهدید سه اثر مخرب و ویران‌کننده خواهد داشت. یکی آن که، این رقابت باعث خواهد شد که مصرف‌کنندگان برای پیروزی در رقابت بر سر کسب سهم بیشتر، میزان مصرف خود را افزایش داد و ولع آن‌ها برای مصرفی بیشتر از رقیبان، شعله‌ورتر خواهد شد و این پدیده سرعت افول منبع را دچار شتاب خواهد کرد. اثر مخرب دیگر آن است که رقابت شدت‌پذیر به همراه کاهش یافتن موجودی منبع، رفتارهای خشن، تنش‌زا و درگیری‌آفرین را به دنبال خواهد داشت و در نهایت می‌تواند به ایجاد بحران‌های اجتماعی و مقابله افراد و جوامع با یکدیگر منجر شود. اثر مخرب سوم، بی‌اعتنایی به اصلاح برنامه‌ها برای حفظ منبع است. اگر کسی به تنهایی به یک منبع دسترسی داشته باشد که تنها خود آن مصرف را می‌کند، ممکن است بتواند به استدلال‌هایی درباره لزوم حفظ منبع توجه کند و در صورت متقاعد شدن، اقدام‌هایی را در این راستا شروع کند. اما وقتی که یک منبع محدود برای مصرف‌کننده‌های متعدد وجود داشته باشد که این مصرف‌کننده‌ها باهم رقابت می‌کنند، در درجه اول با این مشکل مواجه خواهیم بود که رقیب‌ها امکان ذهنیِ شنیدن استدلال‌ها و مباحث را نخواهند داشت. اما اگر بتوان به هر ترفندی آن‌ها را مجاب به گوش دادن کرد، این بار با این تشکیک مواجه خواهند بود که تمام یا قسمتی از این استدلال‌ها و طرح موضوع‌ها، بخشی از یک حربه رقابتی از طرف رقیبان است تا بتوانند در این رقابت، سهم بیشتر خود را تضمین کنند و از این رو، میزان پذیرش کم خواهد بود. اما حتی اگر متقاعد شدن هم اتفاق بیفتد، سیکل معیوبی آغاز خواهد شد. در این سیکل معیوب، هر کدام از مصرف‌کننده‌ها، مشارکت در برنامه حفظ منبع را مستلزم آغاز آن از طرف رقیب خواهند دانست و این انتظار به صورت چرخه‌ای به نقطه اول خواهد رسید. در بهترین حالت، آغاز همزمان اجرای برنامه بین رقیب‌ها مطالبه خواهد شد که ایجاد این هماهنگی نیز بسیار دشوار خواهد بود.از این رو شناساندن تفاوت دو مفهوم بهره‌برداری و مصرف و برتری دادن پارادایم بهره‌برداری نسبت به مصرف، گامی ضروری است که در مدیریت تالاب‌ها باید مدنظر قرار گیرد. در چنین حالتی این نتیجه قابل حصول خواهد بود که حفظ منبع به عنوان شرط لازم برای حفظ منفعت پذیرفته شده و با تبدیل شدن مصرف کننده‌ها به بهره‌برداران، انگیزه های مدیریت پایدار کننده تالاب درون‌زا خواهد شد. بدیهی است که برداشتن این گام، نیازمند آموزش همزمان تمام گروه‌ها و افراد وابسته به منبع خواهد بود. پس از آن است که می‌توان به تشریح مفاهیم بهره‌برداری غیرمصرفی پرداخت و نشان داد که چرا این الگوی بهره‌برداری دارای رجحان و برتری است و چگونه و با چه مصداق‌هایی می‌توان آن را محقق کرد. اما خدمات اکوسیستمی مبحثی است که از یک سو بسیار با اهمیت‌تر از بهره‌برداری است و از سوی دیگر ناشناخته‌تر و مغفول مانده‌تر است. بسیاری از پدیده های اکولوژیکی، خدمات و کالاهایی را به صورت رایگان و گاهی کشف نشده، ارائه می‌دهند و ارزش آن‌ها به طور معمول پس از حذف شدن و یا محدود شدن‌شان شناخته می‌شود. تامین هوای قابل تنفس، وقوع بارش‌های سالانه، تعادل جمعیت گونه ها و ... مصداق‌هایی از خدمات اکوسیستمی هستند که تشریح و تبیین آن‌ها نیازمند طرح مستقل و گسترده موضوع است. با تهدید شدن موجودیت یک تالاب یا تضعیف کارکردهای آن، بحران های اکولوژیکی ناشی از محدود شدن یا حذف شدن خدمات اکوسیستمی بروز می‌کند. پدیده هایی مانند گرد و غبار، رانش زمین، وقوع سیل و بسیاری از بلایایی که گاهی آن‌ها را بلایای طبیعی می‌نامیم، در واقع بحران هایی غیرطبیعی هستند که از طریق آسیب رسانی انسان به مولفه‌های طبیعی اکوسیستم‌ها و تضعیف خدمات اکولوژیکی رخ می دهند.

عضویت در کانال تلگرام قانون

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.