انتخاب تاریخ:   /  /   
<stylestyle ویژه‌نامه بی‌قانون منتشر شد آسیاتک قانون بچه‌ها نیشخط پایگاه جامع اطلاع رسانی صنعت فولاد ایران
کد خبر: ۱۰۳۷۹۷ | تاریخ : ۱۳۹۷/۳/۲۹ - شماره: 1226
ساخت و سازهاي غيرقانوني و طرح‌هاي غيركارشناسي بلاي جان كاخ ساساني شده‌اند

سایه شوم تخريب بر سر معبدکنگاور

سیاوش آریا / عكس‌: سیاوش آریا


بریدن و ریشه کن کردن درختان در عرصه و بخش ورودی بنا در سمت راست محوطه‌کاخ کنگاور، یکی از موضوع های ابهام برانگیز امسال بود

بخش هایی از محوطه باستانی را به عنوان مسیر گردشگری، سنگفرش کرده و به لایه های باستان شناسانه محوطه تاریخی آن آسیب رسانده اند

ساخت این سازه هیچ گونه همخوانی با اثر نداشته و ندارد و روشن نیست که چرا سازمان میراث فرهنگی این طرح را مصوب کرده یا چرا تا کنون واکنشی نشان نداده است.

تغییرات بی شمار مدیریتی در پایگاه میراث فرهنگی کنگاور و سازمان میراث فرهنگی شهرکنگاور از آفت هایی است که باعث آشفتگی درمدیریت و ناکارآمدی آنان شده است

در سال 88 اداره اوقاف بدون پروانه سازمان میراث فرهنگی، شبستان را با مصالح ناهمگون با امامزاده وکاخ کنگاور برپا می کند و با وجود حکم دادگاه حکم میراث فرهنگی، هیچ گونه اقدامی انجام نمی دهد!


کاخ ساسانی کَنگاور که به نادرستی نیایشگاه آناهیتا نامیده می شود در شرایط حفاظتی و نگهداری خوبی به سر نمی برد. به تازگی نیز در عرصه و بخش ورودی این یادمان تاریخی فرهنگی، سازه ای ناهمگون در حال ساخت و تکمیل است که با روح اثر و قانون و ضوابط میراث فرهنگی ناسازگار است.

یادگار ساسانیان در شهر کنگاورکرمانشاه روزگار اندوه‌باری را پشت سر می گذارد. مدیریت ناکارآمد و نداشتن برنامه‌ا‌ي ساختارمند و فراهم شده و نبود پایش پیوسته‌آثار تاریخي ‌انگیزه ای شده که میراث ساسانیان در وضعیت بدی قرار گیرد. پایه ستون ها، نیم ستون ها و آثار سنگی این محوطه‌بسیار ارزشمند در زیر باد و باران، برف و دیگر عوامل طبیعی با مرگ دست و پنجه نرم می کنند. عوامل بیولوژیکی (گُل سنگ ها) مانند خوره به جان سنگ های تاریخی و ارزشمند این محوطه بزرگ و باشکوه افتاده که پوسیدگی بیش از پیش سنگ ها را به دنبال دارد. پایه ستون‌ها و نیم ستون ها و دیگر آثار سنگی این مجموعه‌ارزشمند با چیدمان بسیار بدی بر روی هم انباشته و تلمبار شده و هرکدام درگوشه‌ای و رو به سویی رها شده اند. کمبود نیروی کار و راهنمای گردشگری و رشد مسافران و گردشگران درفصل بهار، انگیزه ای شده تا مردم بر روی آثار سنگی راه رفته و بنشینند و با دست زدن روی آن ها ویرانی و پوسیدگی سنگ‌ها را شتاب بیشتری بخشند. وجود جانورانی مانند سگ و گربه در لابه‌لای سنگ های تاریخی و به جا ماندن سرگین (مدفوع) و ادرار آن ها که از مواد شیمیایی تشکیل شده است خود نیز، مایه‌پوسیدگی و از میان رفتن سنگ ها شده و از دیگر دشواری های این یادمان تاریخی به شمار می آید. ولی شاید بدترین دشواری که مایه ویرانی این آثار سنگی ارزشمند شده، عوامل انسانی و یادگاری نویسی ها باشد که چهره زشت و زننده ای را بر جای گذاشته و دل هر دوستدار تاریخ و میراث فرهنگی را به درد می آورد.

بهره گیری از راهنمایان گردشگری غیرمتخصص

یکی از مواردی که باید به آن اشاره کرد و از اهمیت فراوانی در جهت نگهداری و حفظ یادمان های تاریخی برخوردار است بهره گیری و بکارگیری راهنمایان گردشگری با دانش و باتجربه و مهم تر از همه دلسوز است،افرادی که بايد مهر به میهن درونشان موج زده و به گفته ای عِرق میهنی داشته باشند. اما با‌افسوس در فصل بهار امسال نگارنده، بیننده‌راهنمایان گردشگری ناکارآمد و غیرمتخصص و کم سال و دانش آموز بوده که جای بَسی شگفتی دارد. راهنمایان گردشگری ای که خود نیازمند راهنمایی و کسب دانش هستند و نگارنده در چند مورد بیننده این کاستی ها بوده است. گواه این سخنان نیز، راهنمایی بود که گروه خود را تا کنار و چسبیده به آثار تاریخی و سنگی که ضرورتی هم ندارد، برده و بازدیدکنندگان هم با خیال آسوده روی آثار ارزشمند تاریخی می نشینند! سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کنگاور می تواند برای جبران کمبود راهنمایان گردشگری در زمان پیک سفر به ویژه در فصل بهار فراخوان دهد و از نیروهای سازمان میراث فرهنگی و به ویژه راهنمایان گردشگری سراسر استان کرمانشاه دعوت به عمل آورد تا مجبور نباشد از هر فردی به عنوان راهنمای گردشگری آن هم در چنین محوطه تاریخی ارزشمندی بهره ببرد. به باورکارشناسان و کُنشگران میراث فرهنگی همین افراد غیرمتخصص و نا آشنا به امور میراث فرهنگی، آفت و بلای جان یادمان های تاریخی هستند.

نبود یک سمن فعال میراث فرهنگی در استان کرمانشاه

به باورکارشناسان میراث فرهنگی یکی از راه های پاسداری و حفاظت از یادمان های تاریخی فرهنگی، افزایش سطح دانش و آگاهی مردم است. به گفته ای دیگر تا مردم در هر شهر و منطقه ای پای کار نیایند و خود از میراث گذشتگان پاسداری و نگهبانی نکنند به هیچ روی، سازمان میراث فرهنگی نمی تواند در پیشبرد کارها و آرمان های خود سربلند و موفق باشد. تشکیل و پدیداری سمن ها (سازمان های مردم نهاد) یا همان انجمن های دوستدار میراث فرهنگی یکی از گزینه هایی است که چند سالی ست در بیشتر شهرهای کشور فعال شده و به کمک سازمان میراث فرهنگی آمده است. اما درکرمانشاه انجمن میراث فرهنگی فعالی وجود ندارد و این موضوع با وجود اهمیت و داشته های تاریخی و فرهنگی بی شمار و ارزشمند استان کرمانشاه، بی گمان یکی از کاستی های مهم در زمینه میراث فرهنگی به شمار می آید. از سویی، انجمن های گردشگری و انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان و کنشگران این رشته، هنوز به یک دیدگاه و نظر واحد نرسیده و سال های سال است با هم اختلاف دارند و بیشتر افراد فعال درگردشگری استان به دنبال به دست آوردن جایگاه و پست و مقامی برای خود بوده تا این که به فکر توسعه گردشگری و مهم تر از همه حفظ و نگهداری یادمان های تاریخی فرهنگی باشند. گواه این سخنان وضعیت آشفته و نابسامان میراث تاریخی استان کرمانشاه است که بر هیچ درد آشنایی پوشیده نیست. نیاز به یادآوری است که نگارنده چندین سال است بر روی یادمان‌های تاریخی استان کرمانشاه به گونه میدانی پژوهش و بررسی کرده است و از نزدیک با این چالش و ضعف نبود سمن فعال در زمینه‌میراث فرهنگی و اختلاف در میان راهنمایان و انجمن های گردشگری آشنا است و تا زمانی که خود مردم و دردآشنایان میراث فرهنگی دلسوزانه پای کار نیایند، سازمان میراث فرهنگی به تنهایی نمی تواند از یادمان های تاریخی و فرهنگی به درستی نگهبانی و پاسداری کند.

ساخت سازه ای ناهمگون در عرصه‌کاخ کنگاور

ساخت و تکمیل سازه ای ناهمگون در عرصه و بخش ورودی کاخ ساسانی کنگاور که ناسازگار با قانون و ضوابط میراث فرهنگی بوده و به تازگی صورت گرفته است یکی دیگر از چالش های پیش روی این یادمان ملی است که گویا بناست به محل خدمات رفاهی تبدیل شود. بر پایه منشورهای حفاظتی فراملی (بین المللی) و قانون های میراث فرهنگی هرگونه ساخت و سازی در عرصه و حریم یادمان های تاریخی و فرهنگی ممنوع است و برپایی و ساخت هر سازه ای باید متناسب با روح و وضعیت همان اثر پس از تصویب شورای فنی سازمان میراث فرهنگی باشد و از مصالح همگون و همخوان با بنا استفاده شود. اما ساخت این سازه هیچ گونه همخوانی با اثر نداشته و ندارد و روشن نیست که چرا سازمان میراث فرهنگی این طرح را مصوب کرده و یا چرا تا کنون واکنشی نشان نداده است.

بریدن درختان در بخش ورودی کاخ کنگاور

بریدن و ریشه کن کردن درختان در عرصه و بخش ورودی بنا در سمت راست محوطه کاخ کنگاور، یکی از موضوع های ابهام برانگیز امسال بود که جای شگفتی و پرسش فراواني دارد و روشن نیست که مدیران و سرپرستان پایگاه میراث فرهنگی کنگاور به چه بهانه و انگیزه هایی دست به این کار نادرست و نسنجیده زده اند که چشم انداز زیبای این محوطه را از میان برده و برای همیشه نابود کردند. سازمان میراث فرهنگی تنها مجاز به بریدن درختان تازه کاشت در برخی از محوطه های تاریخی ویژه با جایگاهی خاص بوده که به آثار تاریخی آن آسیب می رساند. با این همه، روشن نیست که پایگاه میراث فرهنگی چرا دست به چنین اقدامی زده است و مایه رنجش و شگفتی کنشگران میراث فرهنگی شده است.

سنگفرش کردن مسیر گردشگری روی عرصه !

یکی از چالش هایی که به تازگی و از سال گذشته گریبانگیر محوطه باستانی کنگاور شده و نمایانگر آشفتگی مدیریت در این مجموعه است، ساخت مسیر بازدید برای گردشگران روی عرصه این یادمان ملی است که جای شگفتی فراوان دارد و بخش هایی از محوطه باستانی را به عنوان مسیر گردشگری، سنگفرش کرده و به لایه های باستان شناسانه محوطه تاریخی آن آسیب رسانده اند. همچنین این کار خلاف قانون‌های میراث فرهنگی و منشورهای حفاظتی فراملی مرمت آثار تاریخی است. از سویی،کنشگران میراث فرهنگی می گویند‌: تغییرات بی شمار مدیریتی در پایگاه میراث فرهنگی کنگاور و سازمان میراث فرهنگی شهرکنگاور از آفت هایی است که باعث آشفتگی درمدیریت و ناکارآمدی آنان شده است و وضعیت کاخ باستانی کنگاور و دیگر یادمان های شهر را با چالش های فراوانی رو به رو کرده است.

نبود تعیین حریم، چالشی بزرگ

از دیگر دشواری های این محوطه تاریخی فرهنگی، نداشتن حریم مصوب از سوی سازمان میراث فرهنگی است. زیرا گسترش شهرنشینی و پیشرفت آن و نزدیکی ساختمان‌های اداری و مسکونی به عرصه این محوطه باستانی، افزون بر زنگ خطر برای این یادمان ملی از جهانی شدن آن نیز پیشگیری خواهد کرد. به باور کارشناسان میراث فرهنگی، تعیین حریم این یادگار ملی امری ضروری بوده و باید هر چه زودتر در اولویت کارهای سازمان میراث فرهنگی و پایگاه میراث فرهنگی کنگاور قرار گیرد.

ساخت و ساز اوقاف روی عرصه یادمان ملی!

سازمان اوقاف و امورخیریه شهرکنگاور در سال 1381خورشیدی، اقدام به ساخت شبستانی درگوشه‌باختری (غربی) امامزاده ابراهیم کرده که آن زمان میراث فرهنگی با حکم دادگاه از این عمل پیشگیری می‌کند. اما در سال 88 ادارۀ اوقاف بدون پروانه سازمان میراث فرهنگی، شبستان را با مصالح ناهمگون و ناهمخوان با امامزاده و یادمان تاریخی کنگاور برپا می کند و با وجودی که دادگاه حکم برچیده شدن آن را به سازمان میراث فرهنگی می دهد، ولی میراث فرهنگی به انگیزه های ناروشن و سیاسی، هیچ گونه اقدامی انجام نمی دهد! با این همه، درَمردادماه سال گذشته نیز باز سازمان اوقاف زمین گوشه خاوری (شرقی) امامزاده را سلب مالکیت (خلع ید) کرده و شبانه آغاز به کند‌و‌کاوهای غیرمجاز و پدیداری 21 چاله در محوطه و عرصه بنای تاریخی کنگاور، بدون گرفتن پروانه و درخواست آگاهی (استعلام) از سازمان میراث فرهنگی می کند. این درحالی است که بنای تاریخی کنگاور با شمارۀ 31 در سال 1310 به ثبت ملی رسیده است و هرگونه دخل و تصرف در آن ممنوع بوده و جرم به شمار می آید. به هر روی و در پایان سازمان میراث فرهنگی از این ساخت و سازها پیشگیری کرده و طرح نرده کشی گرداگرد امامزاده را در عرصه یادمان ملی کاخ کنگاور رد می کند.

کاخی ساسانی یا نیایشگاهی اشکانی؟

سال های سال است که بر باستان شناسان و پژوهشگران ثابت شده که بنای تاریخی کنگاور، کاخی به جا مانده از دوره ساسانیان و در پیوند با خسرودوم یا همان خسروپرویز شاهنشاه نامدارساسانی است. ولی با این همه، هنوز هم برخی از افراد و راهنمایان گردشگری و نویسندگان از این یادمان باستانی به عنوان نیایشگاهی (معبدی) اشکانی یاد می کنند و پا را فراتر گذاشته و این مکان را نیایشگاه آناهیتا (ایزد آب ها) می دانند! در همین زمینه، علی رضا جعفری‌زند باستان شناس با گرایش دوره تاریخی که بارها از محوطه تاریخی کنگاور بازدیدکرده است به روزنامه قانون گفت : « بر پایه دیدگاه های کارشناسی زنده یاد دکتر مسعود آذرنوش که جزو هیات کاوش های باستان شناسی محوطه تاریخی کنگاور بوده است، این یادمان باستانی کاخی به جا مانده از دوره ساسانی و در پیوند با پادشاهی خسروپرویز بوده که ناتمام مانده و هیچ گاه ساخت آن کامل نشده است. همچنین نوشته های تاریخی و اسناد نیز به ما همین را می گویند و جای تردیدی را باقی نمی گذارد».

دکترجعفری زند در دنباله سخنانش افزود : « دکتر آذرنوش دلیل های استوار و محکمی را برای گواه سخنان خود آورده است از جمله وجود ستون های پهن و کوتاه است که ما در چندین بنای تاریخی دیگر نمونه های آن را داریم که همگی وابسته به دوره‌ساسانی هستند مانند یادمانی تاریخی در شهر رِی. دردوره اسلامی هم می توان به پایه ستون های مسجد دامغان اشاره کرد. همچنین نمونه‌های آن را در شهر بزرگ استخر در جنوب کشور داریم. از سویی، روی همه ستون‌ها یک کنگره نیم دایره وجود دارد که شادروان‌آذرنوش نگاره های آن را نیز به ما نشان می داد. این گونه طرح را حتي‌ روی بشقاب دوره ساسانی که هم اینک در موزه ارمیتاژ وجود دارد،می توان دید. به هر روی زنده یاد آذرنوش همیشه با استواری و محکمی سخنان خود را بیان می کرد و از سوی جامعه علمی و دانشگاهی هم مورد پذیرش قرار می گرفت. باید دانست تراش روی ستون ها هم وابستگی آن ها را به دوره‌ساسانیان نشان می دهد. جالب است بدانیم که در ساخت این بنا، از بخش هایی از کاخ های پارسه (تخت جمشید) پیروی شده است. زیرا پلکان هایی دو سویه را در بنای تاریخی کنگاور داریم که همانندی های بسیاری با پلکان های مجموعه‌پارسه دارد. بی گمان خسرو پرویز بر آن بوده تا کاخ بزرگ و باشکوه و ماندگاری را بسازد. هرچندکه، این کاخ نیمه تمام مانده و در نوشته های تاریخی هم به آن اشاره شده است. همچنین ساخت پلکان دوسویه را در دیگر بناهای ساسانی از جمله کاخ اردشیربابکان در پیروزآباد داریم. پیدا شدن چند سکه ساسانی از خسروپرویز به وسیله دکتر آذرنوش در بنای تاریخی کنگاور نیز، همگی نمایانگر ساسانی بودن این محوطه تاریخی است که جای هیچ تردید و دودلی‌ای (شکی) برجای نمی گذارد».

این باستان شناس در پایان به روش تراش سنگ ها در دورساسانیان اشاره کرده و این موضوع را گواهی بر ساسانی بودن محوطه تاریخی کنگاور می داند که نمونه های فراوانی از آن روش تراش را می توان در این دوره تاریخی و در دیگر یادمان های ساسانی جست و جو کرد و دید».

کند بودن مرمت آثار سنگی در ایران

این باستان شناس در پاسخ به این پرسش که با وضعیت بسیار بد و انباشته شدن سنگ ها و نیم ستون ها روی هم درکاخ کنگاور و نیاز فوری به مرمت و بهسازی آن ها چه کاری می توان انجام داد به روزنامه قانون گفت : « در کل مرمت و بهسازی آثار سنگی درکشور ما بسیار کند پیش می رود و همگام با تجربه جهانی و کشورهای پیشگام در این زمینه، نبوده و نیست. زمانی که می خواهند در رم باستان درکشور ایتالیا که گهواره مرمت جهان امروز است روی یک اثر تاریخی مرمت علمی انجام دهند، فراخوانی برای همه‌کارشناسان مرمت جهان فرستاده و آن ها را به کشور خود فرا می خوانند و از همه مرمت‌گران مشاوره گرفته و از تجربه های گوناگون بهره برده و بهترین و علمی ترین روش را به کار می گیرند. اما درکشور ما از چنین تجربه هایی بهره نمی‌برند. باید در واقع گفت، ما مرمت‌گر سنگ به آن معنا درکشور نداریم یا چنین افرادی بسیار اندک شمارند و همین اندک کارشناسان نیز، به کار گرفته نمی شوند. همچنین دانش مرمت درکشور ما پیشینه‌کمی دارد و هنوز در آغاز راه هستیم. از همین روی، می بینیم که وضعیت یادمان های تاریخی سنگی در کشور ما خوب نیست و بیشتر آثار سنگی به حال خود رها شده اند».

کاخ کنگاور، تخت جمشید دوره‌ساسانی

این استاد دانشگاه از کاخ کنگاور به عنوان پارسه (تخت جمشید) دوران ساسانی نام برده و گفت : « ویژگی های این یادمان باستانی نشان می دهد که همه عنصرهایی که درمعماری ساسانی است در این بنا وجود دارد. اما پراکندگی سنگ ها و رها شدن آن ها مایه از میان رفتن و آسیب رسانی به این یادگار تاریخی شده است. باید دانست که سنگ ها و نیم ستون های این محوطه، قابلیت جایگذاری دارند و می‌توان آن‌ها را شناسایی و دوباره چینی کرد. یعنی اینکه ما می دانیم این تکه سنگ ها وابسته به کدام بخش از محوطه است و باید آن ها را بازسازی و زنده سازی (احیاء) کرد. همان گونه که آگاهی داریم بر روی این تپه در دوره های گوناگون و معاصرخانه سازی انجام گرفته است و هنوز هم بخشی از این محوطه زیرخانه های مسکونی قرار دارد. درکل، این محوطه بسیار ارزشمند تا کنون مرمت نشده و بیشتر بهسازی و بازپیرایی هایی درگذشته های دور، بر روی آن انجام گرفته است. باید هرچه زودتر و تا آثار ارزشمند کاخ کنگاور از میان نرفته است، مورد مرمت اصولی قرار گیرد».

هرگونه ساخت و ساز در عرصه، ممنوع است

وی همچنین به سنگفرش هایی که در سال گذشته با نام مسیر گردشگری بر روی عرصه انجام گرفته است اشاره کرد و افزود : « هرگونه دست اندازی و دخل و تصرف روی عرصه آثار تاریخی نادرست و ممنوع است. زیرا اصالت و شأن آن اثر را خدشه دارکرده و از میان می برد. در واقع، ما با انجام یک سری کارهای نسنجیده و نادرست، خواسته یا ناخواسته داریم به این گونه آثار آسیب می رسانیم».

دکترجعفری زند درباره سازه‌تازه برپا شده در ورودی بنای تاریخی کنگاور که بر روی عرصه قرارگرفته نیز با ابراز گلایه گفت : « بر پایه ضوابط و قانون های میراث فرهنگی هرگونه ساخت و سازی در عرصه یادمان های تاریخی فرهنگی نادرست و غیرقانونی است. همچنین این سازه، هیچ همخوانی با کلیت اثر ندارد و زیبنده چنین یادمان ارزشمندی نیست. اگر ما از تجربه های جهانی بهره برده و می‌آموختیم، بی گمان سرنوشت یادگارهای تاریخی ما اين‌نبود. شما زمانی که به ورودی شهر باستانی پمپئی در ایتالیا می روید، خواهید دید که یک سازه کوچکی را به عنوان اتاق بلیت فروشی برپا کرده اند که بیرون از محوطه تاریخی است و نزدیک 300 تا 400 متر را باید پیاده روی کرد تا به این بنای تاریخی و میراث جهانی رسید و در درون شهر و پیرامون آن که همان عرصه اثر است هیچ سازه و الحاقاتی را نمی بینید و این گونه اصالت و شأن آثار خود را پاس داشته و در حفظ آن ها می کوشند. مایه بسی شگفتی است که چرا مدیران ما که این آثار را هم دیده اند، درس نگرفته و بدترین برخورد را با یادمان های ملی و ارزشمند تاریخی ما دارند. درکشور ما، هیچ ارج و احترامی به آثار تاریخی که سرمایه و پشتوانه فرهنگی یک کشور بوده، نمی گذارند».در پایان نباید خاطرۀ تلخ ربوده شدن اشیای تاریخی در موزه کنگاور را در چند سال پیش از یاد برد. اشیای تاریخی که هیچ گاه سرنوشت آن ها برای کُنشگران میراث فرهنگی و اَفکار همگانی (عمومی)روشن نشد و همچنین ذهن ها را درگیرکرده است.

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد