انتخاب تاریخ:   /  /   
<stylestyle ویژه‌نامه بی‌قانون منتشر شد آسیاتک قانون بچه‌ها نیشخط پایگاه جامع اطلاع رسانی صنعت فولاد ایران
کد خبر: ۹۷۴۱۰ | تاریخ : ۱۳۹۶/۱۲/۳ - شماره: 1149
مجموعه شعر فرزاد کریمی بررسي شد

«فعلا بدون نام» کتابی برای نامیدن چیزها

آنژیلا عطایی

«فعلا بدون نام» نخستین مجموعه شعر فرزاد کریمی که انتشارات مروارید آن را به بازار کتاب عرضه کرده است. مجموعه‌ای از شعرهایی اغلب بدون نام که ما را در هزاره‌های زندگی انسان عبور می‌دهد و از اقلیما و شهرزاد و سلیمان به انسان سرگردان امروز می‌رساند. این کتاب به راحتی با دو دیدگاه اسطوره‌شناختی و روان‌شناختی قابل خوانش و مطالعه است که با هم ارتباط نزدیکی دارند و البته در این میان نقد اسطوره‌ای فرصت‌های غیرمعمولی برای تقویت درک و شناخت ادبی اثر هنری فراهم می‌آورد . امیل دورکیم، جامعه‌شناس فرانسوی، اسطوره را محصول آگاهی جمعی و سرچشمه خاطرات مشترک و انگاره‌های اجدادی همه انسان‌ها می‌داند؛ بنابراین حتی اقلیما در این کتاب که به قول شاعر تاویل اسطوره‌های مادینه است، گم شده همه انسان‌های معاصر است که همیشه یا دیر می‌رسد یا هیچ وقت بازنمی گردد.

از پس این‌همه سال

این‌همه هلهله

باز هم دیر آمدی ...

باز هم دیر آمدی ...

«صفحهی 60»

«فعلا بدون نام» کتاب اساطیر، صورت‌های ازلی و نمادهاست. ماری که دم خود را به دندان گرفته‌است، جانورانی که در اساطیر با خدایان به خصوص خدایان مادر آمیخته‌اند و صورت ازلی زن / مادر که بارها و به اشکال گوناگون در شعرهای این مجموعه دیده می‌شوند:

این گرگ سفید

که حمله کرده‌است به احشای من

مادر زیباییست

«صفحه 5 »

مادر زیبای شعر نخست که همان گرگ سفید است، در بسیاری از شعرها به معشوقه اثیری راوی / شاعر تبدیل می‌شود. این زن کهن‌الگویی که می‌تواند مادری نیک باشد قادر است از جنبه‌های وحشتناک ضمیر ناهشیار خبر دهد:

این سوگ سیاووشان نیست

هلهله‌ای عقیم است

در دو راهی‌های گلو

به سوگندان موکد

و عبور از ور گرم

من سیاووشم به آتش عذاب

دخت زیبای هاماوران!

روایت عشق با اقلیما در این کتاب، بستری برای روایت آنچه در تاریخ اتفاق افتاده، ‌است:

فجیع‌ترین لحظه‌ی حک شده برتنم

نقش دو چشم

یا دو قطره‌ی زیتون

نقش مسلخی ابدی برای قربانی لحظه

من حامل فجایع بی‌شمارم

به مقاومت زمان در تقویم تن

«صفحه 72 »

در دنیای انسان بی‌پناه این مجموعه، درخت زیتون تنها به بوی گوشت و گوگرد خو می‌گیرد و نمی‌تواند نشانی از صلح و آرامش باشد.حسن بزرگ به کار بردن کهن الگوها در شعر، ایجاد معناهای متعددی است که خواننده آن‌ها را کشف می‌کند. از نظر بارت، معنای ادبی هرگز نمی‌تواند توسط خواننده به طور کامل تثبیت شود زیرا سرشت بینامتنی اثر ادبی خوانندگان را به مناسبات متنی تازه‌ای می‌برد و این یعنی آزادی از قدرت و اقتدار سنتی انگاره «مولف»؛ مولفی که اکنون« مرده» است .

چنین کارکردی از بینامتنیت – که اینجا نمودی از کاربرد کهن الگوها در متن ادبی است- رویکردی پساساختارگرایانه دارد. بنابراین شعر فرزاد کریمی در این مجموعه متنی در هم تنیده از تاروپود خود شعرهاست و البته از آنجا که دیگر این زبان است که سخن می‌گوید، نه شاعر، به کارگیری این تاروپود در هم تنیده از اساطیر- که پیش از این هم بارها شنیده و خوانده شده است – شعر را فقط به دام ذهنیت می‌اندازد. اتفاقی که به نظر می‌رسد در بسیاری از شعرهای این مجموعه پیش آمده‌است و البته به عقیده هیوم، زیبایی کیفیتی در خود اشیا نیست بلکه تنها در ذهنی که به آن‌ها می‌اندیشد وجود دارد؛ ذهنیتی که به نظر می‌رسد شاعر باید مراقب باشد تا او را در دنیای شخصی‌اش محصور نکند و در تعداد کمی از شعرهای این مجموعه مثل شعر صفحه 24، همه تخیل شاعر در خدمت دنیای شخصی اوست که به ضرر این شعرها تمام شده است.

با این‌حال در این مجموعه اغلب شعرها فرم و ساختار محکمی دارند، به جز چند شعر آغاز این مجموعه که به نظر می‌رسد بندهای پایانی آسیبی برای استحکام پایان بندی این شعرهاست. بهترین اتفاق این مجموعه فالفروش شعر صفحه 68 است که باعث می‌شود از قونیه، بلخ و سمرقند فاصله بگیریم و معشوق را این جهانی ببینیم. بند پایانی این شعر را بخوانیم:

شب میان میدان می‌رقصید

صبح ...

صدای بوق

رقص فواره‌ها

فال می‌فروشم آقا

شاعر در این شعر نشان داده است که می‌تواند از جهانی اساطیری بیرون آمده و تا چهارراه ولی عصر(عج) و میدان انقلاب جلو بیاید. فرزاد کریمی جز آنکه گاهی عنصر عاطفه را در شعرها کمرنگ کرده است، سعی‌کرده از تعاریف مربوط به زیباشناختی فاصله نگیرد. هر چند که به نظر می‌رسد همچنان عاطفه مندی در شعر راز ماندگاری آن است حتی اگر تا آنجا پیش رود که خود شعر نیازی به اثبات شعر بودن خود نداشته باشد.

به عقیده مالارمه، شعر را با اندیشه‌ها نمی‌نویسند، با کلمه‌ها می‌نویسند؛ بنابراین شعر با معطوف شدن به خود، تکثر معنایی خودش را پی‌ریزی می‌کند. به این ترتیب شعر معنایی جز فرمش ندارد و فرمش مولد معناست اما این به آن معنا نیست که شعر فقط بازی زبانی و بازی با کلمات است. فرزاد کریمی در این مجموعه به خوبی نشان می‌دهد که کلمه و زبان را می‌شناسد و می‌داند شناختن کلمات قرار نیست شاعر را به‌دام بازی‌های زبانی بیندازد. کلمات در مجموعه «فعلا بدون نام» به کار نامیدن چیزها می‌آیند. به قول هایدگر: آنجا که شعر چیزها را می‌نامد آنها را به روشنی می‌خواند تا آنچه نیست،‌ به عیان در آید.

منابع

ترقی گلی، بزرگ بانوی هستی، انتشارات نیلوفر، 1392

گرین ویلفرد، مورگان لی، ویلینگهم جان، مبانی نقد ادبی، ترجمه فرزانه طاهری، انتشارات نیلوفر، 1391

هایدگر مارتین، شعر، زبان و اندیشه رهایی، ترجمه دکتر عباس منوچهری، انتشارات مولی، 1389

آلن گراهام، بینامتنیت، ترجمه پیام یزدانجو، نشر مرکز، 1392

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد