کد خبر : 19721 تاریخ : ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۶ دي - 17:45
براساس اعلام یونسکو، زبان های تاتی، تالشی، مازنی و هورامان در حال انقراض هستند انقراض زبان‌هاي مادري زبان‌هاي مادري مانند تالشي، تاتي، هوراماني و مازني هستند كه براساس آمار يونسكو درحال انقراضند و صداي هيچ گروه و مسئولي براي اعتراض به اين مساله در نمي‌آيد.

قانون- نجمه جمشيدي- زبان مادري مانند سكه، دو رو دارد: يك روي آن درگيري پان‌ترك‌ها و كردهايي است كه با دستاويز كردن حق تحصيل به زبان مادري سعي بر بهره‌برداري سياسي از آن را دارند و گروه ديگر برخي از مسئولاني هستند كه با توجيه امنيت ملي و حفظ يكپارچگي كشور، به مقابله با آن‌ها مي‌پردازند .اما روي ديگر سكه، زبان‌هاي مادري مانند تالشي، تاتي، هوراماني و مازني هستند كه براساس آمار يونسكو درحال انقراضند و صداي هيچ گروه و مسئولي براي اعتراض به اين مساله در نمي‌آيد.

تحصيل به زبان مادري در كنار فارسي

زبان؛ مهم‌ترين نماد هر قوم است. در ايران بيش از 130 گونه زبان، گويش و لهجه وجود دارد. تحصيل به زبان مادري در كنار زبان فارسي طبق اصل 15 قانوني اساسي از حقوق اوليه هر ايراني است و همچنين اين اصل قانون اساسي، بر فارسي به‌عنوان زبان و خط رسمي و مشترك مردم ايران تاكيد دارد.

50 درصد دانش‌آموزان ايراني دو زبانه هستند

تحصيل به‌ زبان مادري يكي از پرچالش‌ترين بحث‌هاي سال‌هاي اخير در كشور بوده است. به‌جرات مي‌توان گفت آموزش به زبان مادري امروزه ديگر يك بحث فرهنگي نيست بلكه به‌بهانه‌اي‌ سياسي براي برخي از گروه‌ها در جهت مانورهاي سياسي علي‌الخصوص در ايام انتخابات تبديل شده است. اين دستاويز شدن آموزش به زبان مادري، از خلأ نبود يك برنامه صحيح و جامع در كشورناشي مي‌شود كه تاكنون به آن اهميتي داده نشده است. از‌ آنجايي كه حفظ و نگهداری زبان مادری هر قوم و انتقال آن به نسل بعدی همیشه یکی از دغدغه‌های نخبگان و روشنفكران هر قوم بوده است، از همين روي تحصيل به زبان مادري براي ماندگاري زبان هميشه احساس مي‌شود.براساس آمار درحدود 53 درصد از دانش‌آموزان كشور دو زبانه هستند. اين آمار نشان‌دهنده اهميت برنامه‌ريزي براي تحصيل به زبان مادري در كنار زبان فارسي است. دغدغه حفظ زبان مادري و حق تحصيل به زبان مادري براي نيمي از دانش‌آموزان ايراني باعث شده برخي از گروه‌هايي كه در راستاي تفرقه افكني و برهم زدن امنيت ملي حركت مي‌كنند، از نبود يك برنامه و سياست واحد و صحيح سوءاستفاده كرده و هرازچندگاهي يكپارچگي ايران و ايراني را نشانه روند.

ماجراي كتاب «آناديلي» چه بود؟

تدريس كتابي به‌عنوان «آناديلي» در مدارس زنجان اعتراضات و حاشيه‌هاي فراواني به‌دنبال داشت. خبر چه بود: « کتاب "آلتى ايلليك ابتدايى مدرسه لر اوچون" برای تدریس در مدارس مناطق ترک‌نشین توسط محمدرضا باغبان کریمی با همکاری اداره آموزش و پرورش استان زنجان تالیف شد و انتشارت نیکان کتاب را در ۱۰۴ صفحه و به قیمت ۱۰ هزار تومان منتشر نمود.این کتاب می‌تواند به‌عنوان اولین کتاب درسی ادبیات ترکی برای دانش آموزان مدارس ترک‌نشین برای آموزش زبان مادری (آنادیلی) مورد استفاده قرار گیرد».

اعتراض كتابي ضدايراني

معترضان، اين كتاب را به‌شدت «ضدايراني» مي‌دانند و مي‌گويند:« اين كتاب برای تدريس کودکان پایه یکم تا ششم درنظر گرفته شده است و سعی در القای تفکرات پان‌ترکیستی و قوم‌گرایانه به دانش آموزان دارد. از آن جمله به کودکان القا می‌شود که گویا «تورک» (ترکیه‌ای) هستند.در این کتاب چهره‌های تاریخ و فرهنگ ایران زمین مانند مولانا، ابن سینا، سهرودی و ... با تعمد و اصرار زیادی «تورک» معرفی شده‌اند. همچنین مارش فرقه دموکرات پیشه‌وری که هم‌اکنون نیز در تجمعات تجزیه‌طلبانه خوانده می‌شود، تحت عنوان ادبیات کودک در کتاب درج شده است تا کودکان با یادگیری و حفظ آن، در راستای اهداف ضدایرانی قرار گیرند. اما عجیب‌ترین بخش این کتاب که مهر وزارت آموزش و پرورش بر آن خورده است، موضوع انتشار سرود رسمی فرقه دموکرات آذربایجان (به سرکردگی پیشه‌وری) است که در ظاهر شعری از صمد ورغون به دانش آموز تحویل داده شده است. در کتاب مذکور، مردم شریف آذربایجان با عنوان «تورک»، 17 بار مورد خطاب قرارگرفته‌اند».

كتاب «آناديلي» را پان‌ترك‌ها نوشته بودند

سالار سيف‌الديني پژوهشگر اقوام به «قانون» درباره كتاب «آناديلي» مي‌گويد:« اين كتاب را پان‌ترك‌ها نوشته بودند و ارتباطي با آموزش و پروش نداشت چراكه بعد از انتشار اين خبر، استانداري زنجان و اداره آموزش و پرورش زنجان انتساب اين كتاب به آن‌ها و صدور مجوز براي آن را تكذيب كردند. ماجرا اين بود كه فردي با ابتكار عمل شخصي خود اين كتاب را نتظيم كرده و به‌گفته او در جلسه‌اي با استاندار زنجان اين مساله را مطرح و سير قانوني را نيز طي كرده و از بهمن‌ماه سال جاري قرار است در مدارس زنجان تدريس شود. تمامي اين صحبت‌ها ادعاهاي نويسنده اين كتاب است كه از سوي استانداري زنجان تكذيب شده است».

جعل مهر آموزش و پرورش زنجان

سيف‌الديني درباره درج لوگوي آموزش و پرورش استان زنجان روي اين كتاب عنوان مي‌كند:« براساس پيگيري‌هايي كه من از آموزش و پرورش استان زنجان كردم، درج اين لوگو روي كتاب جعلي بوده است. تمامي مدارك و شواهد حاكي از آن است كه انتشار اين كتاب با هدفي جز حمله و تخريب دولت صورت نگرفته است. آن‌ها با جعل مهر آموزش و پروش سعي داشتند دولت را در عمل انجام شده قرار دهند و چون مي‌دانستند اين كار عملي نمي‌شود، مي‌خواستند سطح مطالبات و نارضايتي‌ها را در آستانه انتخابات بالا ببرند و همچنين با دستاويز قرار دادن آن و متوسل شدن به جناح رقيب دولت مدعي آن شوند و بگويند علي‌رغم اينكه بستر انجام اين كار مهيا بوده، دولت از انجام آن جلوگيري كرده است. اين درحالي است كه دو سال پيش آموزش و پرروش با دستور ويژه رييس جمهور، يك پروسه براي آموزش به زبان مادري تعريف كرده و درحال بررسي و تنظيم آن است».

آموزش زبان مادری زیر سوال است

اين پژوهشگر اقوام با اشاره به سوءاستفاده برخي گروه‌ها از اقوام تصريح مي‌كند:« اصولا مساله "حق" بودن آموزش زبان مادری زیر سوال است. مفهوم حق باید مبتنی بر ریشه حقوقی باشد. این مساله جزو حقوق طبیعی نیست.حتی نفس آموزش هم بخشي از حقوق طبیعی نیست چه رسد نوع آن. اگر بود باید در منشور و بیانیه جهانی حقوق بشر یا دست‌کم میثاقین صراحتا به آن اشاره می‌شد که نشده است. این مساله جزو حقوق قراردادی هم نیست. مردم به اصل 15 قانون اساسی رای داده اند. بر اساس اصل 15 هم مساله آموزش زبان محلی (در حد ادبیات) جزو حقوق نیست بلکه جزو آزادی‌ها است کمااینکه اصل 15 در فصل “حقوق ملت” نیامده است و اصولا در مقام بیان رسمیت زبان فارسی است. بنابراین تکلیفی براي دولت وجود ندارد.

خطر براي زبان‌هاي تاتي، تالشي، مازني و هورامان

اقوام همان شهروندان هستند كه ادعاي خاصي ندارند اما گروه‌هايي قوم‌گرا وجود دارند كه وانمود مي‌كنند نماينده اقوام هستند و بر يك سري مطالبات ايدئولوژيك سوار شده‌اند كه نتيجه آن استثمار زبان مادري مي‌شود. گروه‌هاي قومي، نخبگان قومي و برخي از نمايندگان مجلس مي‌خواهند اين مفهموم را استثمار بكنند و به‌وسيله آن قدرت بيشتري بگيرند. در اصل زبان مادري گروگان اين گروه‌ها شده است».

براساس آمار یونسکو، حدود 20 زبان در ایران همچون تاتی (Tati) گیلانی، دارای (Daray) یزد و کرمان، فسی( fasi) و هورامان کردستان در معرض نابودی و انقراض هستند. سيف‌الديني در اين‌باره مي‌گويد:« از ابتداي تاريخ آموزش در ايران، زبان رسمي آموزش فارسي بوده است. كودكان با هر زباني كه به مكتب يا مدرسه مي‌رفتند فارسي مي‌‌آموختند و اين مساله‌اي مختص به اين زمان نيست.

زباني با 17 ميليون گويش‌ور، در معرض انقراض نيست

اگر آن‌ها كه ادعاي دلسوزي و نگراني زبان‌هاي ايراني را دارند چرا درباره زبان‌هاي درحال انقراض صحبت نمي‌كنند. زبان‌هايي مانند طالشي، تاتي، هورامان كه اتفاقا جزو اصيل‌ترين زبان‌هاي ايراني هستند، درحال انقراضند و صداي هيچ گروهي نيز در نمي‌آيد. زبان تاتي حتي يك نشريه كوچك هم ندارد و تعداد گويش وران آن كم و سن گويش‌وران آن بالا است. اين زبان‌ها بايد در مدراس، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها آموزش داده شود. زبان آذري با 17 ميليون گويش‌ور و سه شبكه تلويزيوني و چندين روزنامه و راديو آيا در معرض انقراض است؟ نكته جالب توجه اينجاست كه اتفاقي كه در مدارس رخ‌ مي‌دهد اين است كه از راهنمايي به بعد، معلم و دانش‌آموز به زبان آذري صحبت مي‌كنند و خبري از زبان فارسي نيست».سيف‌الديني مي‌افزايد:« از نظر يونسكو زبان‌هاي مادري درحال انقراض چندين فاكتور دارند كه مهم‌ترين آن اين است كه گويش‌وران آن بالاي 50 سال بوده و هيچ رسانه‌اي براي آموزش آن نداشته باشند. به اعتقاد من به اين دليل از زبان‌هاي تاتي، تالشي، مازني و هورامان صحبت نمي‌شودكه جنبش سياسي روي آن‌ها سوار نيست تا بتوان از‌ آن‌ها بهره‌برداري سياسي كرد».